De Maasbode: een nieuw monument in Rotterdam?

Woongebouw De Maasbode is gebouwd in de wijk Cool, op de hoek van de Schiedamse Vest en de Schiedamsesingel, vlak bij het Witte de Withkwartier. De totstandkoming van dit bijzondere woongebouw vroeg om een doordachte aanpak. Werkvoorbereider Jorien Thierry was vanaf 2019 bij het project betrokken en werkte verdieping voor verdieping door de complexiteit heen. In oktober 2023 sloot projectleider Jan Holleman aan, die samen met het team zorgde voor verdere aanscherping in keuzes en uitvoering. In nauwe samenwerking gaven zij vorm aan een woonconcept dat allesbehalve standaard is.

Geen enkele verdieping is hetzelfde
Voor Jorien Thierry was vanaf het begin duidelijk dat De Maasbode geen ‘doorsnee’ project zou worden. “Bij veel woontorens herhaalt een plattegrond zich telkens,” vertelt ze. “Hier is het ontwerp qua plattegronden op elke laag weer anders.”
De Maasbode bestaat uit een combinatie van één-, twee- en drielaagse woningen, met daartussen grote binnenstraten en collectieve ruimtes. De onderste lagen bestaan vooral uit kleine appartementen, daarboven liggen gestapelde drielaagse eengezinswoningen met een compleet andere indeling. Op de bovenste lagen bevinden zich ruime appartementen en tweelaagse penthouses met een prachtig uitzicht over de stad. De zuidgevel loopt trapsgewijs terug wat, onder andere, het gebouw zijn karakteristieke vorm geeft.

“Bijna niets was standaard,” zegt Jorien. “Je kon niet zeggen: deze verdieping werkt, dus die kopiëren we omhoog. Installaties, schachten en leidingen moesten telkens opnieuw worden uitgedacht omdat er veel verschil is in de woningtypes en woonlagen verspringen. Daarnaast is ook de keuze van materialen in een toren anders dan bij laagbouw, in verband met gebrek aan bereikbaarheid, onderhoud of maakbaarheid.”

Jan herkent dat beeld: “Het is geen klassieke woontoren, maar een stedelijk woonlandschap. Dat maakt het gebouw uniek, maar vraagt technisch en organisatorisch ook veel meer aandacht dan bij andere hoogbouw projecten.” 

Werken aan ontmoeting en gebruik
De vier binnenstraten bij de drielaagse woningen vormen het hart van De Maasbode. Wanneer je hier de lift uitstapt, stap je letterlijk op straatstenen op hoogte. Het voelt even alsof je buiten bent, midden in het gebouw. “Die ruimtes geven echt een buurtgevoel,” zegt Jan. “Bewoners kunnen die plekken straks zelf verder inrichten, bijvoorbeeld met planten of bankjes. Zo wordt het echt van hen.” 

Een bijzonder onderdeel is het lichtplan voor de algemene ruimtes en vooral in de binnenstraten. Omdat natuurlijk daglicht niet op alle plekken vanzelfsprekend aanwezig is, is gekozen voor een lichtconcept dat meebeweegt met het ritme van de dag. Overdag sluit het kunstlicht aan op het aanwezige daglicht, waardoor de ruimtes helder en open aanvoelen. De overdekte zones tussen de drielaagse woningen krijgen zo een gelijkmatige en rustige lichtverdeling. “Dat draagt sterk bij aan de woonkwaliteit,” vertelt Jan. “De techniek erachter vraagt extra aandacht in de inregeling, maar voor bewoners voelt het alsof ze in een buitenruimte staan, midden in het gebouw.”

Architectonische ambitie vraagt om technisch vakmanschap
De architectonische keuzes, zoals de binnenstraten, de omlopen, de variatie in woningtypes en de grote collectieve ruimtes, hadden grote gevolgen voor de techniek. Ventilatie en luchttoevoer verlopen deels via de binnenruimtes, waardoor installaties niet logisch verticaal zijn opgebouwd, maar horizontaal door het gebouw lopen.

“Alles kruist elkaar,” legt Jorien uit. “Dat maakt het ontwerpen en voorbereiden enorm complex. Je bent continu aan het puzzelen: hoe past dit technisch, hoe blijft het maakbaar en hoe houden we het overzicht?”

Binnenstedelijk bouwen op de centimeter
Naast de technische complexiteit speelde ook de locatie een grote rol. De Maasbode is gebouwd op een krappe plek in het centrum van Rotterdam, met nauwelijks ruimte voor opslag of foutmarges. Voor Jorien betekende het dat werkvoorbereiding en logistiek strak op elkaar moesten aansluiten. “Materialen konden niet ‘even’ blijven staan. Alles moest precies op het juiste moment binnenkomen, anders liep je vast.”

Ook de bereikbaarheid van de woningen tijdens de bouw vroeg om maatwerk. Door de verspringende indeling waren verdiepingen niet altijd rechtstreeks bereikbaar en moest het team soms via trappen of de buitenzijde over steigers werken. Jan vult aan: “Die beperkte ruimte dwingt je om vooruit te denken en georganiseerd te werken. Doordat de uitvoerders een strakke planning en een goed aanmeldsysteem hadden hebben zij dat goed aan kunnen sturen, zo hebben zij de bouwplaats altijd goed geordend en bereikbaar weten te houden!”

Scherpere keuzes tijdens de uitvoering
Tijdens het project bracht Jan extra scherpte aan in de uitvoeringskeuzes. Niet alles wat op papier logisch lijkt, werkt ook in de praktijk. Dan moet je durven bijsturen.”
Een voorbeeld daarvan is de keuze om alsnog met steigers te werken. Het oorspronkelijke plan was om steigerloos te bouwen, maar vanwege de vele inspringen in de gevel, de gebouwhoogte en de vele werkzaamheden aan de gevel was het niet veilig om het gebouw steigerloos te bouwen. Het kon niet anders dan alsnog een steiger te monteren.

Kwaliteit en duurzaamheid in detail
Tijdens de uitvoering is bewust extra aandacht besteed aan kwaliteit en robuustheid. Zo is kritisch gekeken naar detaillering en waterdichtheid. Op onderdelen zijn prefab elementen aangepast om de waterkering te verbeteren. “Dat vroeg extra aandacht in de voorbereiding maar vooral ook heel veel extra arbeid en aandacht in de uitvoering, maar voorkomt problemen op de lange termijn,” aldus Jan.

Op de omlopen moesten gemetselde boombakken worden gemaakt. Door dit te wijzigen naar demontabele stalen bakken was het mogelijk om de bomen al bij de kweker in de bakken te poten. Hierdoor konden ze wortelen terwijl het gebouw werd gerealiseerd. En zijn de boombakken met boom en al in het werk aangebracht. “Dat soort keuzes lijken klein,” zegt Jan, “maar zorgen dat het groen sterker is, minder onderhoud vraagt en het gebouw als geheel duurzamer de toekomst in kan.”

Leren voor de toekomst
De omvang en complexiteit vroegen zoveel specialisme dat de werkvoorbereiding gedurende het project sterk is uitgebreid. “Dat zegt veel over wat dit gebouw vroeg van het team,” aldus Jan. Zijn belangrijkste les? “Op tijd keuzes maken en het soms gewoon op gevoel durven doen. En bij complexe projecten helpt het enorm om af en toe een frisse blik van buiten mee te laten kijken.”

Groots bouwen op een kleine plek
De Maasbode laat zien dat binnenstedelijke beperkingen niet alleen grenzen stellen, maar ook ruimte bieden voor nieuwe ideeën. Door intensieve samenwerking, diepgaande voorbereiding, ongekende inzet van de uitvoering en scherpe keuzes is op een kleine plek een volwaardige woonbuurt in de hoogte ontstaan. Het resultaat is geen standaard toren, maar een gebouw met karakter en een eigenzinnige opzet: een markante toevoeging aan de stad.

Jan, Jorien en het team kijken met trots terug op een project dat veel vroeg. Elke woning is anders vormgegeven en maakt deel uit van een woonconcept dat nog nergens anders is gemaakt. Juist die complexiteit vroeg om extra aandacht en maatwerk in de realisatie, maar heeft uiteindelijk geresulteerd in een gebouw met een uitgesproken identiteit en een blijvende waarde voor Rotterdam. Gezien de combinatie van innovatie, sociale impact en historische betekenis is niet ondenkbaar dat De Maasbode in de toekomst kan worden gezien als een nieuw monument in Rotterdam.