Koploperwaarde Betonakkoord toegepast bij GROW
10-11-2026 09:47
In de Merwedekanaalzone in Utrecht realiseert Van Wijnen, in opdracht van Ontwikkelcombinatie Merwede-C, de nieuwe stadswijk GROW. In totaal verrijzen hier 575 woningen en diverse voorzieningen. Vanaf de ontwerpfase is gezocht naar manieren om de milieubelasting van de gebouwen te verlagen. Daarom is bewust gekozen voor materialen en ontwerpprincipes die bijdragen aan een lagere CO₂-uitstoot en een verantwoord gebruik van grondstoffen, zoals Urban Mine-beton. De CO₂-uitstoot van dit beton is (volgens MPG-berekeningen*) 60 procent lager dan bij traditioneel beton. 5.600 ton aan, onder andere, nieuw zand en grind wordt vervangen door hergebruikte grondstoffen.
GROW, ter grootte van ongeveer twee voetbalvelden, wordt ontwikkeld als een autoluwe stadswijk met ruimte voor ontmoeting, maatregelen ter bevordering van de biodiversiteit en energiezuinige woningen. Over die ambities waren Merwede C, de gemeente Utrecht en Van Wijnen het vanaf de start eens. Die gezamenlijke visie vertaalde zich naar concrete ontwerpkeuzes. In de achttien gebouwen is nadrukkelijk gekeken naar energieverbruik, natuurinclusieve maatregelen en de milieu-impact van materialen.
“In april 2024 ontvingen we de eerste duurzaamheidsberekeningen,” vertelt Ivan Baartmans, die namens Van Wijnen projectdirecteur is van GROW. “Die lieten zien dat het ontwerp voldeed aan de eisen, maar ook dat er ruimte was om verder te verbeteren. Met name de milieu-impact kon aantoonbaar omlaag.”
Van rekensom naar gerichte zoektocht
De milieu-impact van een gebouw wordt onder meer uitgedrukt in de MKI-score: een maat die de totale uitstoot van materialen en bouwprocessen in één getal samenvat. Hoe lager de score, hoe lager de impact. “Beton is binnen woningbouw een van de grootste bronnen van CO₂-uitstoot,” legt Ivan uit. “Als je daarin echt verschil wil maken, moet je dat materiaal onder de loep nemen. Dat was voor ons het startpunt voor de vraag: kan dit anders, zonder concessies te doen aan veiligheid of levensduur?”
Bart Triep
Adviseur Duurzaamheid Van Wijnen
"We reduceren de uitstoot op deze manier met 350 ton. Dat is 1,9 miljoen kilometer autorijden met een gemiddelde benzineauto. Hiermee is circulariteit geen abstract begrip."
Themasessies voor weloverwogen keuzes
Van Wijnen schakelde een betondeskundige in en ging in gesprek met meerdere leveranciers. Die gesprekken vonden plaats in gezamenlijke themasessies met Merwede-C, het ontwerpteam, het realisatieteam, de duurzaamheidsspecialist van Van Wijnen en externe adviseurs.
“In elke sessie stonden een paar vragen centraal,” aldus Ivan. “Niet alleen: welk beton heeft binnen deze toepassing een lagere berekende milieubelasting? Maar ook: waar kunnen we materiaalgebruik reduceren? Kunnen we materialen hergebruiken? Hoe kunnen we de gebouwen lichter maken? En wat betekent dit alles voor de planning en uitvoering? Juist doordat alle disciplines aan tafel zaten, konden we keuzes integraal afwegen.”
Die aanpak leidde onder andere tot de keuze voor ‘groen’ beton van Urban Mine. Dit beton bestaat voor 56% uit hergebruikte grondstoffen.
Innovatie vraagt om draagvlak
Nieuwe materialen vragen om vertrouwen, weet Bart Triep, adviseur duurzaamheid bij Van Wijnen Zuid. “De technische oplossing vinden is zelden het grootste probleem. De echte uitdaging zit in het meenemen van alle betrokkenen. Uitvoerders willen zeker weten dat het beton goed verwerkbaar is. Opdrachtgevers willen garanties over kwaliteit en levensduur.”
Volgens Bart vraagt dat om zorgvuldige onderbouwing én om transparantie. “Met het hele projectteam een bezoek brengen aan de productiefaciliteit van Urban Mine was een belangrijke eerste stap om dat vertrouwen op te bouwen. Je ziet hoe het beton wordt geproduceerd en kunt vragen stellen. Door open te zijn over onduidelijkheden en risico’s ontstaat uiteindelijk draagvlak. Dat kost tijd, maar het zorgde er wel voor dat iedereen achter de beslissing stond.”
Het betonbeleid van Van Wijnen
Het beton dat Van Wijnen toepast in GROW voldoet aan de koploperwaarden van het Betonakkoord. Van Wijnen conformeert zich aan dit akkoord, waarin opdrachtgevers, bouwers, leveranciers en kennisinstellingen sector en ketenbreed samenwerken aan de verduurzaming van beton. Daarbij beschouwt Van Wijnen het verduurzamen van beton als een integraal onderdeel van kwaliteit, veiligheid en levensduur.
De stad als grondstoffenbron
De productie van cement, een belangrijk bestanddeel van beton, is wereldwijd verantwoordelijk voor circa 7 tot 8 procent van de broeikasgasemissies. Die uitstoot ontstaat vooral bij de productie van klinkers. Daarnaast vraagt beton om grote hoeveelheden primaire grondstoffen, zoals zand en grind. Urban Mine werkt vanuit een ander principe en gebruikt beton uit gesloopte gebouwen als basis voor nieuw beton. Dat leidt tot een sterk verminderd gebruik van nieuwe grondstoffen, zonder in te leveren op sterkte of betrouwbaarheid.
“In onze ogen is sloopbeton geen afval, maar een waardevolle grondstoffenbron,” zegt Sven Hiskemuller, directeur van Urban Mine. Het puin dat vrijkomt in steden levert een nieuw beton op.
Passend bij de ambities van GROW
De keuze voor ‘groen’ beton sluit goed aan bij de ambities voor de Merwedekanaalzone. Urban Mine-beton zorgt voor een CO₂-reductie en maakt het mogelijk om het gebruik van primaire grondstoffen zoals zand en grind te beperken. In totaal wordt 5.600 ton zand en grind vervangen door hergebruikte materialen uit de bestaande stad. De productielocatie van het beton heeft onder meer zonnepanelen en past hergebruikt regenwater toe. Tegelijkertijd voldoet het beton aan alle geldende kwaliteits- en veiligheidsnormen die horen bij een binnenstedelijke ontwikkeling van deze schaal. Ook sluit het aan bij de ambitie van het Betonakkoord.
Van tonnen CO₂ naar tastbare impact
Binnen GROW wordt Urban Mine-beton toegepast in elementen die volgens de MPG-berekening veel impact hebben op de totale uitstoot, zoals funderingen, wanden, vloeren en onderdelen van de buitenruimte. In totaal gaat het om 3.500 m3 Urban Mine-beton wat leidt tot een CO₂-reductie van 350 ton. Ter indicatie: omgerekend met de gebruikte rekenfactoren komt dat overeen met circa 14.000 bomen die één jaar groeien of 1,9 miljoen kilometer autorijden met een gemiddelde benzineauto. “Dit zijn cijfers waarmee je laat zien dat circulariteit geen abstract begrip is,” aldus Bart. “Dit is echte, meetbare impact.”
Duurzaamheid gaat verder dan beton
Hoewel Urban Mine-beton een belangrijke bijdrage levert, beperkt de aanpak om de berekende milieu-impact te verlagen van GROW zich niet tot één materiaal of actie. In de wijk zijn maatregelen toegepast ter bevordering van energiezuinige woningen en natuurinclusief bouwen is vanaf het ontwerp integraal meegenomen. Ook in andere onderdelen van het project zijn bewuste afwegingen gemaakt. Een voorbeeld is de gevelbekleding van gebouw E3. Daar is afgezien van een importproduct uit Oost-Europa en gekozen voor een alternatief van een producent in Friesland, om de transportafstand te beperken. “Door dit soort keuzes vroeg in het ontwerpproces te maken, kunnen we stap voor stap de milieu-impact van het hele project verlagen,” zegt Ivan. “GROW laat daarmee zien dat bouwen met lagere milieu-impact niet draait om één ingreep, maar om samenhangende keuzes. Van het eerste ontwerp tot aan de uitvoering.”