“Net als veel huizen met zo’n leeftijd voldeed het huis in Blokzijl niet meer aan de gewenste energieprestaties”, vertelt architect Roos van Oss, teamleider van Team Restauratie van Hendrick de Keyser Monumenten. “Daarnaast waren de keuken en badkamer aan modernisering toe. Recent lieten we asbest uit het huis verwijderen. In onze ogen was dit het moment om ook het interieur te restaureren en het huis te voorzien van isolatie- en installatieverbeteringen.”

Voor restauraties van historische panden werkt Hendrick de Keyser Monumenten graag met ERM-gecertificeerde bedrijven (Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg). Na een aanbesteding viel de keuze op Van Wijnen Zwolle. “Voor ons een mooie uitdaging”, aldus de projectleider Van Van Wijnen. “Wij hebben veel ervaring met renovatie- en energieverbeteringsprojecten en onze Zwolse vestiging is ook nog eens specialist in restaureren. We hebben volop kennis in huis. Onze medewerkers zijn vakkundig; ze kennen en zien de waarde van dit soort monumentale panden en respecteren de historie ervan. Ze hebben oprecht liefde voor het vak.”

In het huis en op tekeningen waren geen bouwsporen uit de zeventiende eeuw meer te vinden, zo bleek uit bouwhistorisch onderzoek van de vereniging. “In het huis waren wél elementen uit de negentiende eeuw zichtbaar, zoals Empire-deuren, architraven (deurlijsten) en een doorgang naar het buurpand”, vertelt Roos. “Wij reconstrueren alleen wat we kunnen aantonen. Daarom vroegen we Van Wijnen om het huis in de negentiende-eeuwse structuur te herstellen.” Openingen in de wanden die er oorspronkelijk niet in zaten werden dichtgemaakt. Ook is een trap die later was geplaatst weggehaald. Het buurpand blijft bij het hoofdpand betrokken, zoals in de negentiende eeuw de situatie was.

Na het strippen van het interieur reconstrueerde en herstelde Van Wijnen de plafonds, wanden en vloeren in het huis. De originele grenenhouten vloer die onder meerdere lagen tevoorschijn kwam, was deels aangetast, hiervan zijn delen zorgvuldig vervangen. Ook in de balken en kapconstructie zat deels houtrot. Deze constructies restaureerden we met epoxytechniek.

Om de stap naar een gasloze installatie te maken, verbeterde Van Wijnen de isolatieschil van het huis. Daarbij zijn de wanden en vloeren geïsoleerd en is de voordeur van het buurpand tochtdicht gemaakt. Als pilot koos Hendrick de Keyser Monumenten voor houtvezelplaten als isolatiemateriaal. Dit dampopen en capillair actieve systeem heeft vochtregulerende eigenschappen.

Vrijwel alle gevelopeningen zijn voorzien van achterzetbeglazing. Daarbij is gekozen voor een systeem waarbij de originele schuiframen functioneel blijven. Daarnaast is het huis voorzien van een warmtepomp en een PVT-systeem dat zowel elektriciteit als warmte opwekt.

Het leuke van werken in een historisch pand is dat er soms bijzondere, verborgen details aan het licht komen. Dat gebeurde ook bij een tegeltableau van ongeveer vijftien oude tegels dat achter een wand werd aangetroffen. Om dit historische element zichtbaar te houden, is gekozen voor een kleine sparing in de wand met een luikje ervoor, zodat het tableau te bekijken blijft.

Voor Hendrick de Keyser Monumenten is zorgvuldig omgaan met de monumentale waarde van een gebouw een belangrijk uitgangspunt. Tijdens de werkzaamheden werd de ontdekking van de tegels direct gedeeld en besproken. De samenwerking tussen Hendrick de Keyser Monumenten en Van Wijnen verliep daarbij in open overleg, met aandacht voor het behoud van historische elementen en de keuzes die tijdens de restauratie moesten worden gemaakt.

Werken in een historisch pand vraagt om een zorgvuldige aanpak. Tijdens de restauratie kunnen onverwacht historische elementen aan het licht komen, zoals het tegeltableau dat achter een wand werd aangetroffen. Daarom worden werkzaamheden met aandacht uitgevoerd en worden ontdekkingen eerst beoordeeld voordat verdere stappen worden gezet.

Bij restauratie is het uitgangspunt om bestaande onderdelen waar mogelijk te beschermen en te behouden. Elementen die intact moeten blijven, worden tijdens de werkzaamheden afgedekt. Onderdelen die tijdelijk worden verwijderd, worden gemerkt of genummerd zodat ze op de juiste plaats kunnen worden teruggeplaatst.

Daarnaast wordt bekeken of vrijkomende materialen opnieuw kunnen worden toegepast. Zo zijn planken van een verwijderde kast gebruikt om een wand dicht te maken. Op deze manier krijgen bestaande materialen een nieuwe toepassing binnen het project.

Kerkstraat 2 in Blokzijl was al een bijzonder monumentaal woonhuis. Tijdens de restauratie zijn historische elementen behouden en waar nodig hersteld, terwijl tegelijkertijd isolatie- en installatieverbeteringen zijn uitgevoerd. Daarbij is zorgvuldig gezocht naar een balans tussen behoud van monumentale waarden en de eisen die aan hedendaags wonen worden gesteld.

Na de restauratie zijn onder meer oude vloerdelen en balklagen weer zichtbaar gemaakt. Ook diverse historische details zijn behouden of hersteld, zoals een sierlijst van een vensterbank die deels is gemaakt van oorspronkelijk materiaal uit het pand en deels is nagemaakt in de werkplaats. Zo sluiten restauratie en herstel aan bij de bestaande uitstraling en geschiedenis van het huis.